નર્મદે એમના શબ્દકોશ ‘નર્મકોશ’ની રચના તો 1861થી આદરી હતી પણ, અનેક વ્યવધાનોને લીધે એનું પ્રકાશન ઠેલાતું ગયેલું ને સંપૂર્ણ ‘નર્મકોશ’ 1873માં પ્રકાશિત થયેલો. આ દરમ્યાન એમણે આ ‘નર્મકથાકોષ’નું કામ પણ ચાલુ કરેલું ને એનું પ્રકાશન 1870માં થયેલું. એ પછી ગુજરાતી પ્રેસે એની આવૃત્તિઓ પ્રગટ કરવા માંડેલી. આ એની ત્રીજી આવૃત્તિ (1904) છે.
આ કોશ રામાયણ, [મહા]ભારત, ભાગવતમાંનાં ચરિત્રો અને કથા-ગત સંજ્ઞાઓ(જેમને એ કથાપ્રસંગો તરીકે ઓળખાવે છે) – એ વિશેનાં ટૂંકાં, પરિચય-લખાણો/અધિકરણોને વર્ણાનુક્રમે ‘(અંશુમાન’થી ‘હેડંબા’ સુધી) રજૂ કરે છે. એવા ચરિત્રકોશને અંતે ‘સંખ્યાત શબ્દાવલિ’ – જેવી કે ગ્રહો(નવ ગ્રહો,), જ્યોતિર્લિંગ(બાર...), તત્ત્વો(પાંચ), વગેરે – તેમ જ માસ-અનુસાર ‘પર્વોત્સવો’ની સૂચિ પણ ઉમેર્યાં છે. એથી આ કોશ વિદ્યાર્થીઓને તથા જિજ્ઞાસુઓને માટે ઘણો ઉપયોગી બનેલો.
નર્મદે લખ્યું છે કે આ કોશ એમણે ‘મૂળ સંસ્કૃતનાં નહીં પણ ઘણાં એક ગુજરાતી, હિંદી, મરાઠી પુસ્તકો’ને તથા એક અંગ્રેજી પુસ્તકને આધાર-સ્રોત તરીકે લઈને તૈયાર કર્યો છે.
આ પ્રકારના એક પહેલા અને શાસ્ત્રીય પ્રયત્ન તરીકે એનું મૂલ્ય અને મહત્ત્વ ઘણું છે.
– રમણ સોની
નર્મદ
વધુ જાણોનર્મદ રચિત અન્ય પુસ્તકો
અન્ય પુસ્તકો
-
-
-
-
ઇબુક
આત્મનિરીક્ષણ
-
-
-
-
-
-
-
-
ઇબુક
ચંદ્રહાસ આખ્યાન
